Cumbia, skćlifetlar og sýrt vestrćnt popp

BaretoÍ Perú, og víđar í Suđur-Ameríku reyndar, panta menn chicha á veitingahúsum og malla líka heima. Í Perú er chicha búiđ til úr fjólubláum maís, maiz morada, en ţađ er líka heiti á tónlistarstefnu sem náđi miklu vinsćldum ţar í landi á áttunda áratugnum og nýtur enn hylli reyndar, eins og ég sannreyndi í Perúferđ síđsumars ţví vinsćlustu plötur landsins á ţeim tíma voru ný plata međ kombói Juanecos, sem naut gríđarlegrar hylli á áttunda áratugnum, og nýútkomin plata Bareto sem var einmitt hylling chicha-hefđarinnar.

Chicha morada er sođiđ úr maís og kryddađ og tónlistarformiđ chicha er sođiđ úr cumbia og kryddađ međ skćlifetlum og sýrđu vestrćnu poppi. Cumbia er ţjóđleg tónlist ćttuđ frá Kólumbíu, en upprunalega úr Gíneu í Vestur-Afríku. Viđ komuna til Suđur-Ameríku blandađist gínesk tónlistarhefđ viđ tónlist sem tíđkađist međal innfćddra og úr varđ Cumbia. Sú tónlist naut ţó hylli víđar en í Kólumbíu, ţví hún náđi traustri fótfestu í Amason-skógunum.

Á áttunda áratugnum varđ mikil uppsveifla í Perú í kjölfar umbótahrinu, en byltingin sem varđ í ungmennamenningu áttunda áratugarins í Vesturálfu barst líka til Suđur-Ameríku og ţar á međal Perú. Í skógarhéruđum Amason var cumbia allsráđandi tónlistarform en ţegar ungir menn tóku ađ nota rafgítara og skćlifetla til ađ spila tónlistina varđ til nýtt tónlistarform sem fékk nánast niđrandi heiti: chicha.

Heitiđ chicha var og er alla jafna notađ yfir ţađ sem er ódýrt, hversdagslegt, alţýđlegt og hverfult. Diario chicha ţýđir ţannig gula pressan (chicha dagblađ) og cultura chicha, chicha menning, alţýđumenning. til ađgreiningar frá "alvöru" menningunni sem stunduđ var í Lima.

Í bókinni Travesuras de la nińa mala eftir Mario Vargas Llosa, dregur Llosa upp mynd af Lima fyrri tíma, heimi fína fólksins sem bjó í stórhýsum í Miraflores međ skjólsćlum garđi ţar sem dansađ var á kvöldin um helgar mambó, guarachas, merengue, bolero og bugalú. Cumbia var lágstéttatónlist, klámfengin og ruddaleg í augum miđstéttarinnar og ekki bćtti úr skák ţegar menn voru búnir ađ flétta "dópmúsík", sýrurokki, saman viđ og úr varđ chicha.

Kombó Juanecos, Juaneco y su Combo, sem áđur var getiđ, er upp runniđ 1964 í borginni Pucallpa í Amazon. Höfuđpaur hennar var múrsteinssmiđur af kínverskum ćttum og framan af hélt sveitin sig viđ cumbia. Sonur stofnandans tók viđ sveitinni 1969 og fyrsta platan var tekin upp 1970. Sveitin gekk í gegnum miklar hörmungar 1976 ţegar flestir međlimir hennar fórust í flugslysi. Einn af ţeim sem lifđu slysiđ af var John Wong, leiđtogi hennar, en međ nýjum mannskap tók sveitin stefnu í átt ađ ţví sem síđar var kallađ chicha; brćđing af cumbia, kúbverskum hrynhćtti, Andesfjallastemmum og brimbretta- og sýrurokki.

Chicha naut snemma gríđarlegrar hylli í skógarhéruđum Perú og barst síđan til borganna og tók enn breytingum er ţangađ var komiđ ţví; rokki jókst og yrkisefniđ breyttist líka - ţađ má lýsa ţví sem svo ađ tónlistin hafi orđiđ harđari bćđi hvađ varđađi anda og efni, en chicha var ţó alltaf lágstéttatónlist, tónlist fyrir verkamenn og fátćklinga. Miđstéttarungmenni hlustuđu á vagg og veltu, á Los Shain's og Los Saicos.

Cumbia er enn vinsćl tónlist í Perú og líklegasta vinsćlasta tónlistarformiđ međal almennings ţví ţó vestrćnt popp njóti hylli ţar líkt og víđast hvađ annars stađar ţá hljómar cumbia út um allt í Lima og víđar, í öllum ţeim sćg af smárútum sem finna má í Lima, combi, ómar cumbia daginn út og daginn inn (í bland viđ reggaetón, en ţađ er önnur saga). Á síđustu árum hefur orđiđ ákveđin vakning hvađ varđar perúska tónlist fyrri tíma. Útgáfufyrirtćki keppast um ađ gefa út gamalt rokk og eins chicha, bugalú og fleiri tónlistarstefnur sem falliđ hafa í gleymsku. Obbinn er eđlilega gefinn út fyrir perúskan markađ, en talsvert er einnig alţjóđleg útgáfa, til ađ mynda safnplöturnar The Roots Of Chicha: Psychedelic Cumbias from Peru og skífutvennan góđa Gozalo! Bugalu Tropical.

Eins og fram, kemur var önnur vinsćlasta plata Perú í ágúst ný skífa međ Juaneco y su Combo ţar sem sveitin flytur gamla slagara frá löngum og viđburđaríkum ferli. Ţađ segir svo sitt um vinsćldir chicha ađ vinsćlasta platan var međ ungri hljómsveit, Bareto, sem var einmitt ađ rifja upp gamalt stuđ.

Bareto er skipuđ ungum tónlistarmönnum sem stofnuđu hljómsveitina međal annars til ađ feta í fótspor sveita fyrrit íma eins og Black Sugar og Belkings. Fyrsta plata Bareto var stuttskífa, Ombligo, sem kom út 2005, en lengri plata, Boleto (miđi) kom út 2006. Á henni leika ţeir Bareto-félagar sér međ ska, dub og reggí, en á Cumbia, sem kom út í haust, er ţjóđlegur arfur undir, cumbia (eins og nafn skífunnar gefur til kynna) og chicha.

Ya se murerto mi abuelo er vinsćlasta lag Juanecos og félaga og sló í gegn í útgáfu Bareto. Ótal útgáfur eru til af ţví á YouTube, en hér er textinn til ađ syngja međ:

Ya se ha muerto mi abuelo (ayayay)
Ya se ha muerto mi abuelo (ayayay)
Tomando trago (ayayay)
Tomando trago (ayayay)

Ya se ha muerto mi abuelo (ayayay)
Ya se ha muerto mi abuelo (ayayay)
Tomando masato (ayayay)
Tomando masato (ayayay)

Casi ha muerto mi abuela (ayayay)
Casi ha muerto mi abuela (ayayay)
Comiendo suri (ayayay)
Comiendo suri (ayayay)

Ţýđing:

Afi minn er dáinn (ć, ć, ć)
Afi minn er dáinn (ć, ć, ć)
Hann drakk of mikiđ (ć, ć, ć)
Hann drakk of mikiđ (ć, ć, ć)

Afi minn er dáinn (ć, ć, ć)
Afi minn er dáinn (ć, ć, ć)
Hann drakk masato (ć, ć, ć)
Hann drakk masato (ć, ć, ć)

Amma mín dó nćstum (ć, ć, ć)
Amma mín dó nćstum (ć, ć, ć)
Hún borđađi suri (ć, ć, ć)
Hún borđađi suri (ć, ć, ć)

Masato er áfengur drykkur úr yucarót sem tuggin er og látin gerjast međ munnvatni. Suri er stórvaxtin pálmabjöllulirfa. Hvort tveggja er algeng fćđa í Amason skóginum. Myndin er af Bareto-félögum.


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Höfundur

Árni Matthíasson
Árni Matthíasson
Skoðanir á mönnum og málefnum á þessari síðu eru birtar með opnu notendaleyfi. Öllum er heimilt að tileinka sér þær og halda þeim fram sem sínum eigin.
Júlí 2020
S M Ţ M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Heimsóknir

Flettingar

  • Í dag (15.7.): 0
  • Sl. sólarhring: 1
  • Sl. viku: 3
  • Frá upphafi: 0

Annađ

  • Innlit í dag: 0
  • Innlit sl. viku: 3
  • Gestir í dag: 0
  • IP-tölur í dag: 0

Uppfćrt á 3 mín. fresti.
Skýringar

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband